Дробовые патроны компании „Pocisk".

[Читатель]

(Из польского журнала STRZAŁ 02/08.)

Nawet uścisk zawodzi: AMUNICJA ŚRUTOWA Z.A. „POCISK" S.A.
PIOTR BOCHYŃSKI.
Pomimo ukazania się ostatnimi czasy dużej ilości artykułów dotyczących historii polskiej amunicji strzeleckiej pozostają jednak nadal tematy, które do tej pory nie były szerzej omawiane. Mam tu na myśli amunicję produkowaną na potrzeby myśliwskie i sportowe w kalibrach wagomiarowych. Myślę, że nadszedł czas, aby spróbować tę białą kartę wypełnić i rzucić trochę światła na to zapomniane zagadnienie.
Historia Zakladow Amunicyjnych „Pocisk" SA i produkowanego przez nią asortymentu wojskowego jest dość szeroko i dobrze opisana w literaturze tematu. O produkcji na rynek cywilny wspomina się mało, z wyjątkiem amunicji sportowej bocznego zapłonu kalibru 5,6 mm (STRZAŁ. 11/04) oraz pistoletowej 6,35 mm x15,5SR i 7,65 mm x17SR. Tymczasem o amunicji myśliwskiej oraz sportowej do broni gładkolufowej w ogóle się nie pisze lub tylko wzmiankuje, że produkcja tego asortymentu w ogóle miala miejsce - a przecież w rzeczywistości stanowila ona gros cywilnej produkcji zakladu!
Na przełomie lat 1923/24 Z.A. „Pocisk" S.A. mialy uruchomić dział amunicji myśliwskiej na potrzeby rynku cywilnego. Do produkeji wprowadzono wtedy luski do własnoręcznej elaboracji przez użytkowników z przeznaczeniem do ładunków z prochem dymnych i bezdymnym długości 65 mm, w najbardziej popularnych kalibrach wagomiarowych 12, 16 i 20. Materialy reklamowe firmy z lat 1924, 1927 i 1930 świadczą o tym, że pełną produkeję kompletnej amunicji myśliwskiej uruchomiono w Z.A. „Pocisk" S.A. później, prawdoроdobnie dopiero w 1927 roku. gdy nastąpil pełen rozruch działu elaboracji amunicji myśliwskiej i sportowej. Różnica trzech lat pomiędzy otwarciem działu produkcji amunicji myśliwskiej, a rozwinięciem pełnej produkeji wiązała się zapewne z zakupem i sprowadzeniem odpowiednich urządzeń do jej elaboracji i skladania, dobraniem odpowiednich parametrów (ładunków miotających) i opracowaniem procesu technologicznego jej wytwarzania.
Amunicja produkowana przez Z.A. „Pocisk" S.A. swoją jakością wykonania wyrobiła sobie powoli bardzo dobrą markę wśród użytkowników, o czym świadczy dynamiczny wzrost jej produkcjiw niedługim okresie. Według danych przedstawionych w materiale reklamowym firmy z roku 1930 nastąpił prawie dwukrotny wzrost obrotu ilościowego dla asortymentu amunicji myśliwskiej w latach 1927-1930. Dla  amunicji sportowej (prawdopodobnie chodzi tu o amunicję bocznego zaplonu kalibru 5,6 mm) statystyka ta przedstawiata się jeszcze lepiej, bo w przeciągu 3 lat nastąpił tu aż 14-krotny wzrost obrotów. W swojej ofercie na rynek cywilny w zakresie amunicji myśliwskiej i sportowej w kalibrach wagomiarowych Z.A. „Роcisk" S.A. polecała szeroki asortyment nabojów sprzedawanych pod markami „DARZBOR" (z prochem marki „Łos" z Zakładów Przemysłowych „Boryszew" S.A.) oraz „GRYF" (z boryszewskim prochem marki „Szarak"). W grupie amunicji sportowej naboje sprzedawano pod markami „NORMAL" oraz „LUXUS". Trzeba pamiętać, że amunicja produkcji Z.A. „Pocisk" S.A. musiata konkurować na polskim rynku z wyrobami lokalnych wytwórców, jak Warszawska czy Pomorska Spółka Myśliwska, ale przede wszystkim z konkurencją zagraniczną, firm niemieckich (ograniczoną na przełomie lat 20. i 30. przez wojnę celną, STRZAL 8/06), belgijskich i angielskich.
Olbrzymim i natychmiast zdyskontowanym marketingowo sukcesem amunicji sportowej do broni gładkolufowej wyrobu Z.A. „Pocisk" S.A., bylo zdobycie złotego medalu i tytułu mistrza świata na rozgrywanych przed Igrzyskami Olimpijskimi w Berlinie, w 1936 roku Mistrzostwach Świata, przez naszego znakomitego rzutkowca, Józefa Kiszkurno. Używając amunicji z „Pociska" i strzelając w fenomenalnym tempie, które pozostało jego znakiem firmowym w całym okresie czynnej kariery zawodniczej (czas złożenia i strzału 0,3 sekundy - o polowę lub nawet trzykrotnie krócej od ówczesnej normy 0,6-0,9 sekundy), Kiszkurno wykosił wówczas calą szykującą się do Olimpiady światową czołówkę. W samych Igrzyskach nie wziął jednak udziału, gdyż polska reprezentacja nie zdobyła wówczas nominacji olimpijskiej. Na Olimpiadzie Kiszkurno strzelal dopicro w Finlandii, w 1952 roku, gdy zajął dziewiąte miejsce - ale to już zupełnie inna historia.

[Читатель]

Товарный знак Z.A. „Pociskʺ S.A. зарегистрированный в 1927 году.

Nr. Rej. 15252. 3.VIII 1927. Pierw. 12.II 1927. Fa. Zakłady Amunicyjne „Pociskʺ Spółka Akcyjna. Warszawa. Zakłady amunicyjne. Towary: łuski i naboje myśliwskie, naboje małokalibrowe wszelkiego typu.
(Wiadomości Urzędu Patentowego. 30 września 1927 r. Zeszyt 9.)

[Читатель]

В Польше до Второй мировой войны порох для охотников производился на предприятии PAŃSTWOWA WYTWÓRNIA PROCHU PIONKI.
На  «PWP» изготовлялся порох:
„SOKÓŁ" i „KUROPATWA" - znane ze swej jakości bezdymne prochy myśliwskie
„KRÓLEWSKI" - Proch sztucerowy tarczowy
„DZIK" - Proch sziucerowy myśliwski
„KRUК" - Proch do broni małokalibrowej
PROCH REWOLWEROWY

[Читатель]

                                                                                                Kwiecień 1927
ZAKŁADY AMUNICYJNE „РОCISK" Sp. Akc.
WARSZAWA- PRAGA, MIŃSKA 29.
                                                        P. T.
Mamy zaszczyt zawiadomić WP., że fabryka nasza produkuje obecnie NOWY TYP NABOJU MYŠLIWSKIEGO, który polecamy WP. jako bezwzględnie najlepszy nabój, w niczem nieustępujący znanym wyrobom zagranicznym.
Nasze naboje myśliwskie wyrobu 1927 r. są wynikiem wieloletnich i wszechstronnych prób i doświadczeń, opartych na danych ściśle naukowych.
Tulejki łusek (a) są sporządzone z papieru specjalnie przygotowanego w tym celu, elastycznego i odpornego na ciśnienie przy strzale oraz na wilgoć i wszelkie zmiany atmosferyczne.
Łuski (gilzy) posiadają SZYJKI METALOWE (b), tdoczone z jednego kawałka blachy, co:
1) zapewnia im bezwzględną SZCZELNOŚć przy strzale;
2) uniemożliwia wyrywanie się tulejek w czasie strzału;
3) wyklucza zdzieranie z lusek okuć metalowych przy wyciąganiu łusek z lufy;
4) usuwa pękanie łusek - stawiając łuski „POCISK" na pierwszym miejscu nawet w stosunku do najlepszych łusek zagranicznych.
Korki lusek (c) są wykonane ze specjalnego papieru i ściśle kalibrowane, zapewniając dokładne przyleganie szyjek metalowych do tulejek łuski oraz wtłoczenie dolnej krawędzi szyjki i tulejki do kryzy metalowego okucia. METALOWE OKUCIA (d) 15 MILIMETROWEJ WYSOKOŚCI są wykonaze specjalnej blachy mosiężnej.
Nowe łuski „POCISK" są uzbrojone wyłącznie w udoskonalone SPŁONKI (KAPISZONY) TYPU GEVELOT (e), niezawodne w działaniu, nie dające przebić ani pęknięć i odznaczające się wielką rownomiernością sily wybuchu.
Naboje „POCISK" elaborowane są PROCHEM ROTTWEIL (f), przybitkami wojłokowemi (g), śrutem (h) i przybitkami tekturowemi (i)-specjalnie wykonanemi, na zamówienia naszych Zakładów, w najlepszym gatunku i według naszych wskazówek i danych.
Wszystkie bez wyjątku najdrobniejsze nawet składniki nowego naboju myśliwskiego „POCISK" są ściśle kontrolowane i poddawane próbom zarówno w czasie wyrobu jak i w stanie gotowym, przez specjalne organy kontrolne i odbiorcze naszej wytwórni, zorganizowane na wzrór takichże organów kontrolujących i odbierających amunicję bojową, dostarczaną na zamówienia Ministerstwa Spraw Wojskowych, cо DAJE ABSOLUTNĄ GWARANCJĘ DOBROCI WYROBU.
Naboje „POCISK" są wreszcie jedynemi nabojami RZECZYWIŚCIE CAŁKOWICIE W NAJDROBNIEJSZYCH NAWET SZCZEGÓŁACH WYKONANEMI W KRAJU.
WZORY NABOI I ŁUSEK (GILZ) WYSYŁAMY NA ZĄDANIE NIEZWŁOCZNIE.
Jesteśmy przekonani, że nowy typ naboju myśliwskiego „POCISK" pozwoli WP pokrywać Swe całkowite zapotrzebowania wyłącznie doskonałym wyrobem krajowym i pozostajemy w oczekiwaniu łaskawych zleceń.
                                Z poważaniem ZARZAD Zakł. Amun. „POCISK", S. А.

[Читатель]

3 lutego 1930 г.
                                                URZĄD PATENTOWY
                                         RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
                                                  OPIS PATENTOWY
Nr 11172.                                                                                           Kl. 72 d 3.
                            Zakłady Amunicyjne „Pocisk" Spółka Akcyjna
                                               (Warszawa, Polska).
                                           Luska naboju myśliwskiego.
                                            Zgłoszono 4 czerwca 1927 r.
                                        Udzielono 24 października 1929 r.
Istniejące łuski do nabojów myśliwskich posiadają tę wadę, że zamocowanie tulejki tekturowej w okuciu metalowem jest nieszczelne i nietrwałe. Tulejkę tekturową zamocowuje się zwykle zopomocą krążka, którego krawędź przy wtłaczaniu, wchodząc w kryzę okucia metalowego, zaciska dolną krawędź tulejki tekturowej. Po wtłoczeniu krążka umieszczano wewnątrz łuski w celu wzmocnienia jej tulejkę metalową, czyli tak zwany kominek.
Wynalazek usuwa tę wadę w ten sposób, że krążek, zapomocą którego zamocowuje się tulejkę tekturową w okuciu metalowem, tworzy wraz ze wzmacniającą wewnętrzną tulejką metalową jedną całość.
Na rysunku fig. 1 przedstawia okucie metalowe, fig. 2 - tak zwany kominek, częściowo w przekroju podłużnym, przed wtłoczeniem go w łuskę, fig. 3 - przekrój łuski po wtłoczeniu kominka do łuski i wreszcie fig. 4 - przekrój łuski w skali zwiększonej.
Złożenie poszczególnych części łuski w jedną całość następuje w ten sposób, że w okucie metalowe 1 wstawia się tulejkę tekturową 3, poczem kominkiem 2 zamocowuje się tulejkę 3 w okuciu metalowem 1; w kominku 2 znajduje się znany korek uszczelniający.
Denko kominka przed wtłoczeniem kominka w okucie metalowe jest wklęsłe, wskutek czego po wtłoczeniu go w okucie przyjmuje kształt kryzy, która, wchodząc w kryzę okucia 1, zaciska tulejkę 3.
Zastrzeżenie patentowe.
Łuska do naboju myśliwskiego, znamienna tem, że tulejka tekturowa (3) zaciśnięta jest w okuciu metalowem (1) zapоmocą kapturka (2), którego dno przed wtłoczeniem go do tulejki (3) ma ksztalt wklęsły.
Zakłady Amunicyjne „Pocisk"
Spółka Akcyjna.
Zastępca: M. Skrzypkowski,
rzecznik patentowy.